Konstantin Grcic, u nedavnom intervjuu casopisu ORIS, na pitanje o aktuelnosti ekoloskog dizajna danas, odgovara: “...ekologija spada u licnu i moralnu odgovornost pojedinca; dobar dizajn je uvek i ekoloski, kako u smislu jasnog koncepta, tako i u ekonomskom ili distribucijskom; o tim stvarima zapravo ne treba posebno ni govoriti, to se mora samo po sebi podrazumevati. “
Stavovi mnogih cuvenih dizajnera, mladje i starije generacije, od Konstantina Grcica, preko Gaetano Pesce-a i Ross Lovegrove-a, upucuju na ekoloski aspekt dizajna danas. U 21. veku mozda nema izbora - jedini moguci napredak u socijalnom i ekonomskom smislu je onaj kompatibilan sa prirodnim okruzenjem. Kako je protekli vek sa svojom industrijskom revolucijom imao vrlo pogubni odnos prema prirodi – design error – tako danasnja svest o postojanju ovakvog kolapsa ukazuje i na veliku odgovornost dizajnera i arhitekata.
U svetu je tema ekodizajna i njegove filozofije zapocela sa ljudima poput Buckminster Fullera, Victora Papaneka i Gui Bonsiepe-a, ’60-tih i ’70-tih godina proslog veka. “Danas je industrijski dizajn ubistven u smislu masovne proizvodnje… Kreirajuci potpuno nove vrste trajnog otpada koji su pretrpale citave pejzaze i birajuci materijale i procese koji zagadjuju vazduh koji udisemo, dizajneri su postali opasna vrsta” – govorio je Viktor Papanek u svojoj knjizi “Dizajn za stvarni svet”.
Kritika koju je Viktor Papanek upucivao zapadnom drustvu sedamdesetih itekako je primenjiva i aktuelna danas u nasem okruzenju. U drustvu poput naseg, gde se trenutno jedini smisao gradnje trazi u zaradi po jedinici povrsine, i gde ona postaje temeljni parametar kvaliteta, s ciljem da se ulozeno sto brze i sto uspesnije vrati, nephodno je sto brze usmerenje ka humanijem i etickom pristupu. U suprotnom, Viktor Papanek upozorava na ishod - “…postanemo li placenici gramzivih pojedinaca i udruzenja, bit cemo potisnuti u prilagodljivost; proizvodimo li kic za umornu elitu i dopustimo li sebi da postanemo medijski slavljenici, glumicemo strucnost …zavaravaju li rezultati naseg rada oblikom i gube smisao funkcionalnosti, izgubicemo i smisao dizajniranja.”
A smisao dizajniranja postizemo ako nas rad zadovoljava cilj, ako je prepoznatljiv, upotrebljiv, trajan, pogodan za ponovnu preradu i neskodljiv za zivotnu sredinu. Ali, upustanju u stvaralacki proces prethodi suocavanje sa posledicama koje uzrokuje nas dizajn i preuzimanje socijalne i moralne odgovornosti. Koliko je danas takav pristup prisutan? Zadihani smo od price ‘kako treba’, a praksa postaje bojno polje gde dah potpuno gubimo, dezorijentisani sa jedne strane prohtevima nasih narucioca i sa druge “sopstvenim umetnickim usmerenjem koje vodi prema sebi podloznoj estetici?” Koliko god okolisemo, za toliko povecavamo problem i posledice. Resenje je jedno: prigovoriti ili otvoreno govoriti sebi, naruciocu, proizvodjacu o posledicama ispunjenja trazenih zahteva i ideja. “Dizajn je jedan od temeljnih pokretaca coveka – intelektualni i emotivni – za uspostavljanjem reda…i uredjivanjem haoticne okoline”, i time je vise ironicna danasnja pozicija, u kojoj nas je “uspostavljanje reda” dovelo do pitanja opstanka onog osnovnog - prirodnog reda.
Moguci pristupi i reakcije na ‘simptome’ dizajna preopterecenog lakim zivotom i besmislenom udobnoscu, krecu se od onih drustveno angazovanih, kao sto je pristup Gaetana Pesce-a, do onih koji resenje vide u povezivanju sa naukom i tehnologijom, poput Ross Lovgrove. Oblikovanje podredjeno trenutnim potrebama i pomodnim trendovima, otvorilo je prostor antidizajnu i potrebi postavljanja pitanja smisla objekta koji oblikujemo. Neiskoriscenost nebrojenih predmeta proizvela je reakciju “sharing not buying”, sa ciljem da se poveca udeo zajednickog koriscenja, kako bi se umanjilo opterecenje zivotne sredine i izvora energije. Neinventivnost dizajna, uzrokuje sve vecu bliskost dizajna i prirodnih nauka, gde se inspiracija i resenje trazi u otkricima biologije, hemije, antropologije, humane ekologije.
Kriterijumi ekodizajna:
Sasvim je nezahvalno ispisivati i nabrajati kriterijume koji bi trebalo da vaze u procesu dizajniranja, jer ona nikako nisu konacna, i nikada nisu sva na broju, cesto su rigidna. Ali je svakako njihovo postojanje, ponavljanje i preispitivanje vazno, sve dok ne postanu sastavni deo rezultata kojem tezimo. Ova pravila eko /zelenog ili odrzivog/ dizajna, nas cine svesnim celokupnog procesa dizajniranja i usmeravaju nas na resenja – “to have the technical know-how to cope with anything we create”.
"Gute Form" / kriterijumi za dobru formu - Herbert Lindigerand Braun AG,1983: visoka upotrebna vrednost, dovoljna bezbednost, dug zivotni vek i opravdanost trajanja, ergonomicnost, tehnicka i formalna samodovoljnost, odnos prema prostornom okruzenju, odgovornost prema zivotnoj sredini, lako i logicno koriscenje, visoki kvalitet organizacije, proizvodi emociju.
“Eco-Wheel” / ekoloski aspekti u procesu dizajniranja – O2 Nordic, 2003: optimizovati funkciju proizvoda, smanjiti los uticaj na zivotnu sredinu prilikom upotrebe, smanjiti upotrebljenu kolicinu materijala, upotrebiti odgovarajuci materijal, optimizovati vek trajanja, optimizovati proces proizvodnje, dizajnirati sa mogucnoscu recikliranja,optimizovati distribuciju i transport.
"living green expo" / povezanost zivotnih aspekata i upotrebe eko-dizajniranih predmeta: smanjuje upotrebu energije i koristi obnovljive izvore energije, koristi reciklirane materijale, smanjuje upotrebu ambalaze,smanjuje toksicnost, poseduje trajnost i mogucnost ponovne upotrebe, ne zagadjuje vodu, potice od biljaka, organski gajenih i proizvedenih, socijalno odgovoran, lokalno proizveden.
Jedan od poznatih dizajnera, Ross Lovegrove, drzi se svoje kljucne formule koja se bazira na sprezi prirode i dizajna – DNA: design, nature, art. Kao revolt na uzaludno trosenje materijala i energije za pakovanja i ambalazu, dizajnira bocu za vodu za velsku kompaniju Ty Nant, koja je svojim oblikom na pola puta do sasvim zguzvane boce spremne za otpad i tako narocito prilagodljiva deci i starima. “Captain Organic”, kako je poznat zbog svoje naklonosti ka organskim prirodnim formama, dizajnirao je ‘’Solar bud”, spoljnu svetiljku koja funkcionise pomocu solarne energije, “Solar Car” – prototip automobila na solarni pogon, a izazov koji prizeljkuje je dizajn modernih vetrenjaca.
Kao dobitnik prestizne nagrade “The World Technology Award for Design”, Ross Lovgrove upravo simbolizuje ulogu dizajnera u buducnosti u kojoj ce se nauka, umetnost i tehnologija prozimati.
Autorka: Nataša Ilinčić
Bookmark with:
| < Prethodna | Sljedeća > |
|---|
