Bečki memorandum je dokument nastao iz potrebe za globalnom saradnjom i diskusijom na temu jake savremene ekonomske dinamike i promjene strukture gradova koji se nalaze na UNESCO-voj listi svjetskog nasljeđa. Memorandum treba da podstakne kompleksnije sagledavanje ove promjene, kroz povezivanje savremene arhitekture, održivog urbanog planiranja i istorijske cjeline samog predjela (koja podrazumijeva njegove istorijske matrice, građevine i kontekst njihovog nastanka). Rezultat je međunarodne UNESCO konferencije
„Svjetsko nasljeđe i savremena arhitektura“, koja je 2005. godine okupila više od 600 eksperata i profesionalaca iz 55 zemalja.
U ovom prilogu osvrnućemo se na najvažnije tačke ovog dokumenta da bismo bolje razumijeli vrijednosti svjetskog nasljeđa Boke Kotorske i da bismo sagledali koje su to smjernice u rješavanju konflikata između naslijeđenog i trenutnog razvoja i urbanih promjena u zaštićenom području.
::: definicije
Najprije se u dokumentu iznose definicije urbanog istorijskog predjela kako bismo bolje razumjeli njegovu složenost i značaj. Važna je analiza Bokokotorskog zaliva i njegovog savremenog razvoja kako bi se uočili mogući propusti.
7_Istorijski urbani predio odnosi se na grupaciju građevina, konstrukcija (mostova, kapija etc.) i otvorenih prostora, u njihovom prirodnom i ekološkom kontekstu, uključujući arheološke i paleontološke lokacije; predstavlja ljudska naselja u određenom vremenskom periodu, njihovu povezanost i arheološke, arhitektonske, praistorijske, istorijske, naučne, estetske, društvene, kulturne ili ekološke aspekte. Istorijski urbani predio oblikovao je moderno društvo i ima veliku vrijednost za razumijevanje današnjeg života.
8_ Istorijski urbani predio ugrađen je u sadašnji i prošli društveni razvoj određene teritorije. On je sastavljen od elemenata koji definišu njegov karakter, a to su način korišćenja tla i njegovo oblikovanje, prostorna organizacija, vizuelne relacije, topografija i zemljište, vegetacija i elementi tehničke infrastrukture, uključujući objekte male razmjere i detalje konstrukcije, poput ograda, popločanja, osvjetljenja…
9_Savremena arhitektura u datom kontekstu odnosi se na sve značajne, planirane i dizajnirane, intervencije u izgrađenom istorijskom okruženju, uključujući otvorene prostore, nove konstrukcije, dogradnje istorijskih građevina i lokacija, kao i prenamjene.
::: principi i ciljevi
Zatim dokument upućuje na ulogu savremene arhitekture, kao nosioca razvojnih promjena i obezbjeđivanja savremenih potreba, u istorijskom urbanom predjelu ali kroz poštovanje istorijskog konteksta. Među ciljevima ovog dokumenta su saradnja i razumijevanje svih aktera društva u upravljanju kulturno-istorijskim predjelom, koje je neophodno uspostaviti za predio Boke.
13_Stalna promjena u funkcionalnom korišćenju, socijalnoj strukturi, političkom kontekstu i ekonomskom razvoju, koja se manifestuje u formi strukturnih intervencija u naslijeđenom istorijskom urbanom predjelu, može biti prihvaćena kao dio tradicije grada i stoga zahtijeva: viziju grada kao cjeline s dalekovidnim akcijama onih koji donose odluke, i dijalog s drugim akterima i zainteresovanim stranama.
14_Glavni izazov savremene arhitekture u istorijskom urbanom predjelu je da odgovori na razvojne promjene da bi olakšala socio-ekonomske promjene i rast, i da istovremeno poštuje naslijeđeni gradski pejzaž i predio koji ga okružuje. Živi istorijski gradovi, naročito lokacije svjetskog nasljeđa, zahtijevaju politiku urbanog planiranja i upravljanja koja konzervaciju prihvata kao ključno polazište. U ovom procesu, istorijska autentičnost i integritet lokacije, koji su determinisani različitim faktorima, ne smiju biti ugroženi.
15_Budućnost istorijskog urbanog predjela poziva na uzajamno razumijevanje između kreatora politike, urbanih planera, javnih gradskih institucija, arhitekata, konzervatora, vlasnika imovine, investitora i zainteresovanih građana, koji rade zajedno da sačuvaju urbano nasljeđe dok prihvataju modernizaciju i razvoj društva, jačajući njegov identitet i socijalnu koheziju.
16_ Uzimajući u obzir emocionalnu vezu između ljudi i njihovog okruženja, ljudi i njihovog osjećaja za mjesto, ključno je obezbijediti život u kvalitetnom urbanom okruženju kako bi doprinosio ekonomskom uspjehu grada i njegovoj socijalnoj i kulturnoj vitalnosti.
17_Glavni cilj je da se fizičkim i funkcionalnim intervencijama poveća kvalitet života i obezbijedi efikasnost – da se poboljšaju uslovi za stanovanje, rad i rekreaciju bez ugrožavanja postojećih vrijednosti koje potiču od karaktera i značaja istorijskog urbanog tkiva.
::: smjernice za upravljenje zaštitom i urbanim razvojem
U predstojećim smjernicama ovog dokumenta posebno se ukazuje na osjetljivost kulturno-istorijskog predjela na intervencije i na pseudoistorijski pristup u savremenom dizajnu, koji se, nažalost, najvećim dijelom koristi u Boki.
18_Donošenje odluka za intervencije i izgradnju savremenih objekata u istorijskom urbanom predjelu zahtijeva pažljivo razmatranje, osjetljiv kulturno-istorijski pristup, konsultovanje sa zainteresovanim stranama i stručno znanje.
21_Urbano planiranje, savremena arhitektura i zaštita istorijskog urbanog predjela treba da izbjegnu sve forme pseudoistorijskog dizajna jer on predstavlja negaciju i istorijskog i savremenog istovremeno.
22_Etički standard i potreba za visokokvalitetnim dizajnom i izvođenjem, osjetljivim na kulturno-istorijski kontekst, preduslovi su za proces planiranja. Vrijedna arhitektura u istorijskim predjelima treba da bude razmotrena s aspekta postojećih gabarita, s posebnim obraćanjem pažnje na volumen i visinu građevina. Važno je da nove intervencije minimalno utiču na važne istorijske elemente: značajne građevine ili arheološka nalazišta.
25_Siluete grada i njegovih krovova, glavne vizure, građevinska matrica i tipologija integralni su djelovi identiteta istorijskog urbanog predjela. U pogledu obnavljanja istorijska silueta krovova i originalna matrica građenja služe kao osnove za savremeno planiranje i dizajn.
::: plan upravljanja istorijskim urbanim predjelom
U posljednjem segmentu ovog dokumenta navodi se važnost donošenja plana upravljanja istorijskim urbanim predjelom, i podstiče se razvoj savremene arhitekture jer se upravo kroz jedinstvo nasljeđa i savremenih intervencija razvija specifičan karakter predjela.
27_ Upravljanje dinamičnim promjenama i razvojem u urbanom istorijskom predjelu koji pripada svjetskom nasljeđu, obuhvata precizno poznavanje njegove teritorije i njegove autentičnosti, potvrđene naučnim propisima, relevantnim zakonima, mehanizmima i procedurom, datim u planu upravljanja.
28_Razvoj i primjena plana upravljanja za istorijske urbane predjele zahtijevaju participaciju interdisciplinarnog tima eksperata i profesionalaca, kao i blagovremene sveobuhvatne javne konsultacije.
29_Poseban akcenat treba da bude stavljen na kontekstualizaciju savremene arhitekture u istorijskom urbanom predjelu, a studije kulturnog ili vizuelnog uticaja treba da prate predložene savremene intervencije.
30_Ekonomski aspekti urbanog razvoja treba da budu povezani s dugoročnom zaštitom nasljeđa.
31_Istorijske građevine, otvoreni prostori i savremena arhitektura doprinose vrijednosti grada, brendirajući njegov karakter. Savremena arhitektura može pojačati konkurentnost grada jer privlači nove stanovnike, turiste i kapital. Istorijska i savremena arhitektura zajedno predstavljaju prednost za lokalne zajednice i mogu služiti u obrazovanju i turizmu, i obezbjediti sigurnu tržišnu vrijednost nekretninama.
Nataša Ilinčić
Napomena: Dijelove Bečkog memoranduma (Vienna Memorandum 2005.
„World Heritage And Contemporary Architecture – Managing The Historic Landscape“) prevela je s engleskog autorka teksta.
Bookmark with:
| < Prethodna | Sljedeća > |
|---|
