Koliko često vozite automobil u gradu? Da li ste nekada izgubili strpljenje čekajući da stigne očekivani gradski autobus? Da li biste radije koristili gradski prevoz ako bi bio efikasan i tačan? Da li razmišljate o tome da možete doprinijeti očuvanju zdrave životne sredine u gradu sa aspekta transporta? Koliko često ste sami u automobilu? Da li ste od onih koji putovanje javnim prevozom smatraju obilježjem nižeg statusnog položaja?
Danas, u mnogim gradovima, pitanje korišćenja javnog prevoza sa aspekta uštede vremena i novca, ali i iz ugla zaštite životne stedine predstavlja imperativ. U gradovima poput Štokholma, razni oblici javnog transporta (bilo da je u pitanju drumski ili vodeni put) tako su dobro sinhronizovani da ćete svaki od njih čekati najviše nekoliko minuta. Šta više, neki poslovni ili javni objekti više ne grade garaže kako bi stimulisali korisnike da manje koriste automobil i poslali jasnu poruku da se zalažu za održivije oblike transporta. U sve većem broju urbanih sredina, koristiti automobil kao prevozno sredstvo naprosto se ne isplati.
Osnovni elemenat života u gradovima 21. vijeka nesumnjivo predstavlja transport, odnosno, kako se to često kaže - mogućnost kretanja od tačke A do tačke B u cilju obavljanja dnevnih aktivnosti i transporta roba i usluga. Bilo da se radi o poslu, edukaciji, snadbijevanju, rekreaciji ili bilo kojoj drugoj aktivnosti, savremeni čovjek svakodnevno prelazi određene distance u gradu.
Javni gradski transport nesumnjivo utiče na privredni, ekonomski i društveni razvoj zajednice. Sa druge strane socijalni faktori imaju veliki uticaj na ulogu javnog prevoza u urbanim sredinama i na ponašanje ljudi. Visok kvalitet i pristupačnost javnog gradskog prevoza ključni je elemenat održivog urbanog transporta.
Kada pogledamo današnju situaciju u mnogim, posebno milionskim gradovima, vidimo da je transport postao najveći zagađivač životne sredine i uzrok sve manjeg kvaliteta života u gradu. Tokom poslednjih 50 godina konstantno promovisanje mobilnosti kroz vožnju automobila osporilo je korišćenje javnog prevoza. Takva situacije je, naravno, imala i svoje efekte na zajednicu, a oni nijesu ni malo pozitivni. Negativni efekti se odnose na zdravlje ljudi i to kroz emitovanje štetnih materija i stvaranje buke, zatim kroz mnogobrojne saobraćajne udese, a takođe i kroz socijalnu izolaciju. To nam potvrđuju mogobrojna istraživanja i projekti među kojima su najznačajnini oni koje objavljuje Svjetska zdravstvena organizacija. Kao ilustracija može poslužiti podatak da je 2005 godine Švajcarska imala ukupan trošak zbog negativnih efekata motorizovanog saobraćaja od oko 7345 miliona dolara. Pri tom nije manje značajno ni to da je automobil doveo do toga da je transport u gradu postao neefikasan, jer je doveo do pojave stalnih gužvi na ulicama, zagušenja i veoma sporog kretanja. Dakle, umjesto da olakša kretanje i učini ga udobnim, vožnja automobila u svakodnevnom gradskom prevozu je prouzrokovala sasvim suprotne efekte.
Iako su naši gradovi u odnosu na mnoge Evropske i svjetske mnogo manjih razmjera, iste negativne efekte prekomjerne upotrebe automobila možemo i mi osjetiti. Poslednja decenija donijela je veliki broj polovnih i novih automobila na ulice naših gradova, a postojeći način planiranja saobraćajne infrastrukture nije uspio adekvatno da isprati takve trendove. Sa druge strane, sistem javnog 
gradskog transporta u našim uslovima uglavnom čine autobusi i minibusevi koji su takođe, zahvaljujući pogonskim gorivima koje koriste i starosti, veliki zagađivači atmosfere. Ipak, u poređenju sa tim da se u prosjeku jedna ili dvije osobe najčešće voze u jednom automobilu, prevoz gradskim autobusima i minibusevima je mnogo efikasniji jer se njima prevozi od 10 do 30 putnika po vozilu. Na primjer - ako javni gradski transport čini, recimo, 20 autobusa, to bi značilo da u slučaju popunjenosti prevoze 600 putnika, a to najmanje par stotina automobila manje na ulicama.
Zahvaljujući brojnim inicijativama usmjerenim na zaštitu životne sredine i naučnim istraživanjima u oblasti ekologije prisutnih širom svijeta, čovječanstvo je dobilo šansu da postepeno pređe sa neefikasnih na ekološke i efikasne modele javnog gradskog transporta. Šta nam to nudi savremena nauka i tehnologija? Takozvani Zero emission koncept je drugi naziv za motore ili bilo koje druge izvore energije koji pri proizvodnji energije ne proizvodi nikakve štetne materije ili supstance koje zagađuju životnu sredinu. Najčešće je prilagođen napajanju električnom energijom i u tom smislu današnja automobilska industrija veoma brzo napreduje. Najpoznatije kompanije koje se već utrkuju u inovativnim pristupima su Tojota, Reno, Mitsubishi, Nisan i druge. Autobusi koji za kretanje koriste takozvano bio-gorivo već su u upotrebi u mnogim zemljama. Bio-dizel gorivo nudi jako dobra rješenja koja se mogu nasloniti na postojeće sisteme jer se jednostavno integrišu i veoma su primjenljiva naročito kod dizel motora. Potpuno ekološki model goriva veoma brzo pokazuje svoje prednosti kada je u pitanju zaštita životne sredina i zdravlja ljudi. Tu su i tramvaji koji ne utiču negativno na životnu sredinu. Bicikl je nedvosmisleno prevozno sredstvo koje nema negativnih uticaja, a dopinosi zdravlju korisnika.
Ako želimo da uvjerimo ljude da automobile ostave kod kuće moramo im ponuditi javni gradski transport koji je ne samo ekološki već i efikasan, jednako dostupan svim učesnicima u saobraćaju i udoban. Naročita pažnja se mora posvetiti osobama sa invaliditetom, kao i majkama sa djecom u kolicima, biciklistima i slično. Naime, ni jedna od ovih grupa ne bi trebalo da se osjeća ugroženom prilikom korišćenja javnog prevoza, što znači da vozila koja su u upotrebi moraju imati obezbijeđene dodatne elemente koji olakšavaju ulazak, izlazak i boravak u transportnom vozilu bilo koje vrste. Takođe se mnogo pažnje mora posvetiti tome da se različiti vidovi transporta u gradu povežu na adekvatan način i omoguće građanima veću pokretljivost i bolji kvalitet života u gradu. To je takozvani "ko-modalitet" gradskog transporta koji ga čini potpuno efikasnim. 
Tako se, na primjer, u Danskom sistemu željezničkog transporta uvodi se prostor posebno namijenjen onima koji svakodnevno voze bicikl, kako bi nesmetano mogli sa njim da uđu u voz i prebace se na željenu destinaciju sa koje nastavljaju da voze bicikl. To važi naročito za one koji prelaze veće distance pa im vožnja bicikla postaje neefikasna ili suviše napona. Kada su u pitanju autobusi, na primjer, najčešće se radi na dizajniranju i postavljanju pokretnih rampi na vratima vozila koje olakšavaju kretanje već pomenutim posebnim grupama-osobama sa invaliditetom i majkama sa malom djecom. Mnogi gradovi takođe rade na uvođenju takozvanih "zelenih ruta ili koridora" koji predstavljaju mrežu pješačkih ili biciklističkih staza kojima se pokriva dio ili cijela površina grada, koji su oplemenjeni zelenilom i potrebnim urbanim mobilijarom i koji zaobilaze jako frekvantne saobraćajnice.
Gužve na našim putevima, veliki broj nezgoda, buka i zagađenje, ali i EU standardi koji postaju obavezujući... sve je to okvir koji će, nadamo se, ubrzati proces poboljšanja sistema gradskog prevoza u gradskim i ruralnim sredinama Crne Gore.
Biljana Gligorić
Bookmark with:
| < Prethodna | Sljedeća > |
|---|
