Objekti kulture - savremene intervencije u istorijskim urbanim cjelinama / 2

Slijedi nekoliko poznatih i svježih primjera fuzije starog i novog : staro jezgro Grac-a, koje je na UNESCO-voj listi Svjetskog nasledja, sa novim, radikalnim uplivima savremene arhitekture; Muzej umetnosti u Kelnu, koji na suptilan način tretira istoriju mesta i arhelošku lokaciju koju obuhvata; revitalizacija jedne od najvećih i najstarijih palata u Veneciji, sa potpuno novim kulturnim programom i savremenim zahvatima na postojećem objektu.

GRAC / novi objekti kulture u zaštićenom jezgru grada

Istorijski centar Graca smatra se jednim od najljepših i najočuvanijih u Evropi. Spada u vrlo posjećene gradove, ne samo zato što se nalazi na UNESCO-voj listi Svjetskog nasljeđa, već ga naročito atraktivnim čine savremene građevine izgrađene baš u zaštićenoj gradskoj zoni. Srednjovjekovne i barokne građevine koegzistiraju sa avangardnim prodavnicama i barovima, kao i sa najnovijim dostignućima savremene arhitekture, stvarajući predivnu fuziju starog i novog arhitektonskog jezika. Iako postoji mnogo primjera fuzije istorijskog nasljeđa i savremene arhitekture u Evropi, Grac spada u rijetke primjere, gdje je cio gradski centar zaštićen od strane UNESCO-a, a gdje su inovativni savremeni objekti izgrađeni na mnogim lokacijama, čak i na gradskoj rijeci Mur. Snaga ovog malog austrijskog grada, volja i strast prema inventivnom i progresivnom vrijedna je divljenja. Dva najprepoznatljivija savremena objekta u Gracu izgrađena su povodom manifestacije „Grac – kulturna prijestonica Evrope 2003”. Ova godina se smatra jednom od najznačajnijih godina u istoriji Graca, kada je ovaj grad tokom cijele godine bio centar kulturnih dešavanja u Evropi.

Tom prilikom izgrađen je Muzej umjetnosti, koji su projektovali Peter Cook i Colin Fournier. Ovaj autentični umjetnički prostor smješten je u potpuno slobodnu biomorfnu formu, i „uvučen” u staro gradsko tkivo, tako da s razlogom nosi ime „alien”. Postao je gradski reper i građevina koja spaja prošlost i budućnost grada. Prostor muzeja otvoren je za sve savremene umjetničke discipline i bez postojanja stalne kolekcije, a njegova fasada je velika medijska instalacija. Kao jedinstveni spoj arhitekture, medija i tehnologije, fasada generiše video sliku koja je povezana sa aktivnostima unutar samog muzeja.

Drugi objekat je vrsta školjke, instalacije ili vještačkog ostrva na vodi, koje u sebi sadrži kafe bar i scenu za savremene nastupe. Ovaj objekat dizajnirao je njujorški umjetnik i dizajner Vito Acconci, a na inicijativu osnivača Art&Idea projekta, sa idejom da se osmisli neka vrsta umjetničke atrakcije na vodi. U međuvremenu, ploveća platforma je postala simbol grada. U okviru svog zatvorenog i otvorenog dijela može da primi oko 350 posjetilaca i povezana je mostovima sa obje obale rijeke Mur. Ovaj savremeni „uljez” potpuno je oživio rječne obale i aktivno je uključen u savremena gradska dešavanja.

KELN / sakupljanje fragmenata istorije u novu jedinstvenu gradjevinu

Kolumba je muzej umjetnosti Arhiepiskopije grada Kelna. Kao kombinacija izuzetnog mjesta, arheološke kolekcije i arhitekture, nudi posjetiocu mogućnost da iskusi 2 000 godina zapadne kulture u jednoj građevini, i izloženu umjetnost od kasnog antičkog perioda do danas. Kolumba se nalazi u starom centru Kelna i obuhvata jedinstvenu arheološku lokaciju, jedan od najimpresivnijih simbola grada koji je bio skoro potpuno uništen za vrijeme Drugog svjetskog rata. Upravo na toj lokaciji, tokom bombardovanja, srušena je gotička Crkva St. Kolumba, dok na tom istom mjestu datiraju ostaci građevina iz rimskog i srednjovjekovnog perioda.

Muzej je dizajnirao arhitekata Peter Zumthor, sumirajući zbir postojećih fragmenata u jednu dovršenu građevinu , izgrađenu 2007, nakon 10 godina rada. Muzej Kolumba proizašao je iz dugog procesa saradnje između kuratora muzeja, arhiepiskopije i samog arhitekte. Osnova Zumthorove ideje bile su duhovne vrijednosti samog mjesta, kao i suštinske vrijednosti umjetnosti i njene sposobnosti da nas provocira da mislimo i osjećamo. Istovremeno, Zumthor kritikuje postojeći trend ili „Bilbao efekat” (nazvan po Guggenheim muzeju, Bilbao, Španija), gdje se muzeji koriste kao marketinška strategija za gradove, a sama umjetnost ima sekundarnu ulogu. O vrijednostima ovog projekta svjedoči i činjenica da su posjete muzeju, od njegovog otvaranja, prevazišle sva očekivanja.

Građevina muzeja sadrži mirno dvorište smješteno na mjestu srednjovjekovnog groblja. Najveći prostor u građevini obuhvata dvije hiljade godina staru strukturu grada, zatečenu memoriju starog pejzaža. Šesnaest izložbenih prostora predstavljaju savršen sklad u smislu prirodnog svjetla, proporcije i fantastičnih vizura na grad, kroz staklene otvore, čija je veza sa masivnim zidom potpuno neprimjetna iznutra. Nova struktura ujedinjuje se sa bazaltima i ciglama ostataka stare građevine. Sagrađena je od specijalne sive cigle, ručno proizvedene u jednoj danskoj kompaniji, po narudžbini arhitekte, i danas nosi ime po samom muzeju.

VENECIJA / prenamjena i savremena adaptacija istorijske građevine

U toku je / 2010. / izrada projekta restaruacije jedne od značajnih građevina u Veneciji sa veoma bogatom istorijom - Fondaco dei Tedeschi, sagrađene 228. godine. Za ovu građevinu, promjena je sasvim uobičajena. Do sada je dva puta iznova građena, a njena sadašnja konfiguracija datira iz 1506. godine. Kada je sagrađena, imala je funkciju glavnog trgovačkog centra za njemačke trgovce, a za vrijeme Napoleona bila je carinarnica. Posljednja funkcija ove zgrade bila je pošta, dok je, nedavno, dospjela u stanje potpune zapuštenosti. Preko 11.000 m² prostora prestalo je da se koristi, i jedna od najvećih građevina u Veneciji ostala je prazna, po prvi put tokom svih ovih vjekova.

Studio OMA / AMO rade na njenoj arhitektonskoj i programskoj obnovi. OMA su dizajnirali niz arhitektonskih modifikacija i razvili kulturni program da bi ponovo aktivirali objekat kao vitalni javni prostor. Uklonjene su dvije krovne ravni postojećeg krova, ostavljajući netaknutim profil zgrade, i formirana je terasa sa rijetkim pogledom na Grand kanal, koja će postati jedna od najprivlačnijih tačaka za turiste i stanovnike Venecije. Novi ulazi, uključujući i pokretne stepenice, biće oformljeni sa trga San Bertolomeo i sa mosta Rialto, kako bi pospješili cirkulaciju posjetilaca. Ovim projektom Fondaco dei Tedeschi ponovo se pozicionira kao jedna od glavnih komponenti Venecije, premošćujući sadašnjost i prošlost i povezujući trgovinu i kulturu. U objektu će biti smješteni prodajni prostori koji su istorijski oduvijek bili inkubatori za umjetnost, u saradnji sa grafičkim i modnim dizajnerima, muzičarima i umjetnicima. Ovim kulturnim masterplanom, OMA/AMO imaju za cilj da potpuno revitalizuju vezu između umjetnosti i trgovine – poznati venecijanski miks.

Fondaco dei Tedeschi postaće institucija čija kulturna ponuda neće biti usmjerena samo na posjetioce Bijenala i važnih venecijanskih festivala, već i na sve posjetioce Venecije, kojih godišnje ima oko dvadeset miliona. Ali, pored toga, biće obezbijeđen trajni kulturni prostor i centralna tačka za same stanovnike Venecije. Ovaj grad dobiće prepoznatljivu robnu kuću, kao kapacitet koji je na usluzi svim građanima i, istovremeno, krucijalni element u njegovom kulturnom tkivu.

Nataša Ilinčić