payday loansPayday loans

Održivi turizam i prostorna devastacija u Crnoj Gori

Najvažniji razlog zbog kojeg turisti posjećuju neko mjesto jeste njegova prostorna atraktivnost – ljepota i jedinstvenost prirodnog ili izgrađenog okruženja, ili njihov uzajamni sklad. To su primarna dobra koja su neobnovljiva, nezamjenjiva i zbog kojih se i razvija turistička aktivnost. Ako se ova dobra naruše ili izgube, turizam se ne razvija ili ne postoji. Sekundarna dobra su ono što zavisi od savremenih ljudskih aktivnosti i što treba da omogući razvoj turizma. To su objekti za smještaj turista, infrastruktura, usluge, kulturne i sportske aktivnosti itd, i sve ono što bi, ako uključuje lokalno stanovništvo, trebalo da doprinese razvoju tog mjesta i šire zajednice. Cilj održivog turizma je da se sekundarna dobra razvijaju u skladu s primarnim dobrima, da ih ne naruše, već da ih očuvaju, a da pri tom doprinose cjelokupnom razvoju posjećenog predjela.

budvanizacija

Danas, najvećim dijelom, turizam nije zasnovan na održivim principima, a istovremeno je jedna od privrednih grana koja ima najveću stopu rasta u svijetu. Prije ekonomske krize kada je stopa porasta ekonomije bila 4–5%, stopa rasta turizma bila je 6–7%. Danas, u vrijeme ekonomske krize, kada ekonomija pada za 1–2% godišnje, turizam raste za 1–2%. S jedne strane vrlo je logično razvijati turizam, a s druge turizam, posebno masovni, najvećim dijelom postaje prijetnja za opstanak vrijednosti koje su uslovile njegov razvoj.

bienalle_rotterdam

  U Crnoj Gori turizam predstavlja jednu od najvažnijih privrednih grana. Ekonomski doprinos turizma ukupnom BDP-u je oko 25% s tendecijom rasta u narednom periodu (podaci iz 2008. godine). Diverzitet prirodnih i kulturnih predjela je velika prednost – od netaknutih planinskih zona, zaštićenih nacionalnih parkova, do morske obale, kulturno-istorijskog nasljeđa i jedinstvenog Bokokotorskog zaliva čiji se jedan dio nalazi na UNESCO-voj listi svjetskog nasljeđa.Trenutno je Crna Gora

strategija

među zemljama s najvišom stopom razvoja turizma u svijetu. Na Bijenalu arhitekture u Roterdamu 2008. godine, na izložbi posvećenoj turizmu i održivom razvoju, prognoza je bila da će do 2014. godišnja stopa rasta turizma u Crnoj Gori biti oko14%. U Strategiji razvoja turizma u Crnoj Gori (2008) navodi se da najvažniji značaj ima održivi pristup u razvoju turizma, uzimajući u obzir ekološku, socijalnu, kulturnu i ekonomsku dimenziju.Takođe, u Strategiji razvoja turizma u Crnoj Gori stoji i sljedeća vizija koju možete pročitati ovde / pogledajte prilog lijevo /.

Na osnovu ovih podataka, čini se da sve ide u dobrom pravcu. Crna Gora ima veliki potencijal, turizam se razvija sve brže i cilj je da on bude održiv, što je u skladu s vizijom Crne Gore kao ekološke države.

Međutim, praksa pokazuje sasvim drugačije iskustvo, posebno kada je u pitanju primorje. Masovna izgradnja obale je posljednjih godina potpuno degradirala pejzaž, „progutala“ djelove obale i sasvim zarobila postojeće istorijske cjeline starih gradova. U Strategiji razvoja turizma u Crnoj Gori (2008) ističe se da je njena vizija da CG postane „atraktivna mediteranska destinacija“ i „lider na tržištu Mediterana kada je u pitanju turizam orijentisan na prirodu“. Nažalost, iako je Crna Gora imala veliki potencijal da izbjegne loše iskustvo pojedinih mediteranskih destinacija i zaista postane jedinstvena po očuvanju svog prirodnog i kulturnog nasljeđa na primorju, ona je nakon samo nekoliko godina bliža negativnim primjerima turističkih mjesta na mediteranskom području koja su degradirana i prepuštena masovnom turizmu.

Iskustvo Mediterana i CG

Mediteran je jedan od najvažnijih regiona svijeta zato što je jedna od kolijevki civilizacije bogata prirodnim i kulturnim nasljeđem i jedinstvenim biodiverzitetom – najveći broj endemskih vrsta na svijetu (nakon tropskih mora) živi samo na ovom području. Istovremeno, Mediteran je glavna turistička destinacija na svijetu i stoga je najviše na udaru posjetilaca. Svake godine milioni ljudi posjećuju obale Mediterana i ta brojka će dostići oko 335 miliona posjetilaca godišnje do 2025. godine. Veliki uticaj masovnog turizma jedan je od glavnih razloga ekološke destrukcije u regionu, naročito u priobalnom području gdje su pojedine drevne lokacije tako narušene da su skoro neobnovljive. Razlog je najvećim dijelom u tome što je najrasprostranjeniji turistički model u ovom području „ljetovanje na primorju“, i što je tokom posljednjih decenija od 46 000 km morske obale Mediterana već 25 000 km urbanizovano i dostiglo je svoju kritičnu granicu.

Izgradnja u svrhu turizma (hoteli, kuće za odmor, aerodromi i putevi) izaziva najveći negativan uticaj na osjetljivo priobalje i morske ekosisteme. Gubitak biodiverziteta i prostorne atraktivnosti već je zadesio mnoge turističke destinacije regiona. Dalji rast će nastaviti da degradira ove prostore i, možda, uništi do sada netaknute predjele. Nakon prostorne devastacije, druge negativne posljedice turizma su :

ugroženost ili nestanak rijetkih endemskih vrsta (npr. ugroženost morske kornjače na grčkom ostrvu Zakintos);

velika potrošnja vode koja se udvostruči ili utrostruči (ako su u pitanju ekskluzivnije namjene poput bazena i golf–terena) tokom sezone;

veliko zagađenje i otpad koji se bez prečišćavanja skladišti u mediteranska mora (10 miliona tona svake godine) jer su kapaciteti lokalnih infrastruktura manji od zahtjeva tokom turističkih sezona;

narušavanje lokalnog načina života, socijalnih struktura i tradicionalnih aktivnosti koje su često vezane za održivo korišćenje biodiverziteta;

nepravedna raspodjela ekonomskog profita koji je baziran na iskorišćavanju fizičkog okruženja a uglavnom se iznosi van zemlje i ne ostavlja koristi lokalnom stanovništvu koje snosi troškove ograničenih resursa prostora, vode i energije.

Veliki uticaj masovnog turizma je dramatično degradirao okruženje u mnogim mediteranskim mjestima, i u ekološkom i socijalnom smislu, što je na kraju dovelo u pitanje sam opstanak turizma. Ostrvo Krf je tipičan primjer takvog neprimjerenog razvoja s masovnom neprimjerenom gradnjom, a susjedno ostrvo Zakintos ide sličnim putem. Jedan od negativnih primjera razvoja turizma je i priobalni region Kosta Brava na sjeveroistoku Španije gdje je turizam, nakon svog rapidnog razvoja, došao u fazu krize. Svega 11% obale je sačuvano od lošeg uticaja razvoja i sada se suočava s nasljeđenim problemom prevelike eksploatacije prostora i ekosistema, kao i velikom konkurencijom u jeftinim turističkim destinacijama.

diznilend

Kada se jedno mjesto toliko degradira, najčešće se traži sljedeće koje je netaknuto i pristupačno. Drugo rješenje, kojim se pokušavaju ublažiti negativni uticaji, obimne su restauracije koje su veoma skupe, dugo traju i nijesu uvijek izvodljive, naročito kada je u pitanju visok nivo izgrađenosti. Rušenje hotela na Majorci u Španiji, koji su izgrađeni pored mora, pozitivan je primjer rješavanja problema narušenog izgleda obale, ali se ne može, za sada, smatrati nagoveštajem trenda. Na primjer, rušeni su na veliko smještajni objekti u močvarnoj oblasti Faro u južnom Portugalu, ali iz političkih razloga nijesu rušeni u zapadnom dijelu Grčke u Mesolongi Ramsar oblasti.

CG i strategija turizma

Iako je prostorna atraktivnost najvažniji resurs za razvoj turizma, a masovna izgradnja ima najveći negativan uticaj na njegovu održivost, Strategija održivog turizma Crne Gore vrlo se površno bavi ovim problemom ili ga skoro zanemaruje.

strategija__mjere

Od 22 mjere kojima treba da se sprovede strateški cilj razvoja turizma, baziran na održivim principima, samo u jednoj mjeri naznačena je važnost odnosa prema očuvanju prostora /mjera 1.6/ To djelimično objašnjava ne/ozbiljnost države kada je u pitanju sprovođenje ciljeva za koje se sama opredijelila. Bilo bi mnogo logičnije opredijeliti se za masovni turizam i onda ga otvoreno razvijati, nego se kriti iza postulata o održivom razvoju i ekološkoj državi, i uništavati najvažnije resurse za njegov dugoročan razvoj.

Crna Gora ima ozbiljan problem prostorne devastacije obale. Revitalizacija uništenih područja možda će doći na red u nekom trenutku kao jedino rješenje, ali će mnogo koštati. Upravo se tu postavlja pitanje održivosti. Možda su, kratkoročno brzi, razvoj primorskog turizma i masovna izgradnja u tu svrhu u posljednjoj deceniji djelovali održivo i to samo djelimično s ekonomskog aspekta jer je gazdovanje nad velikim dijelom prirodnih i izgrađenih dobara sada u rukama privatnog sektora, nad kojim oslabljeni državni sistem nema kontrolu. Dugoročno ova razvojna faza donijela je veliki teret budućem održivom razvoju primorskog turizma. Turizam na primorju je jedini u Crnoj Gori koji ima opciju razvoja kulturnog turizma zbog vrijednog istorijskog nasljeđa. Jedinstvo prirodnog i istorijskog nasljeđa ima poseban značaj i zato se turizam na primorju nije smio svesti na pružanje usluga masovnog ljetovališta.

Rješenje je, možda, u ozbiljnoj strategiji razvoja održivog turizma na primorju i njegovom stručnom planiranju, uz razumijevanje složenosti i bogatstva ovog predjela. Neophodno je staviti obalu pod posebnu vrstu zaštite i usvojiti posebne mjere kada je u pitanju njen razvoj. Korisne smjernice mogu biti preuzete iz Evropske povelje za održivi turizam u zaštićenim zonama i kasnije primijenjene. Potrebno je:

  • zaštititi i unaprediti kulturne i ekološke vrijednosti osjetljivog predjela;
  • turistički sektor mora održivo koristiti dobra i prirodno bogatstvo;
  • značajno doprineti socio-ekonomskom razvoju i kvalitetu života lokalnih zajednica;
  • širiti ekonomsku korist i u potpunosti je usaglasiti s prethodna tri kriterijuma i podjednako raspodjeliti.

Nataša Ilinčić

logo

 

 

Bookmark with:

Deli.cio.us    Digg    reddit    Facebook   
Comments (0)Add Comment

Write comment

security code
Write the displayed characters


busy
 

benifit-living_pub-small
Download (pdf)

Novosti projekta

Kreativni gradovi

kreativni-gradovi

Savremena kuća

SAVREMENA-KUCA

Održivi razvoj i praksa u Crnoj Gori

BENEFIT-LIVING

Cost benefit

COST-BENEFIT

Publikacije

PUBLIKACIJE

UN-eco-building


CrnogorskiEnglish (United Kingdom)

Ovaj sajt je namjenjen onima koji žele da se informišu, da razumiju i primjenjuju savremene principe gradnje i planiranja prostora. Dio priloga na ovim stranicama se odnosi na vrednovanje i planiranje prostora u Crnoj Gori, dok se ostali tekstovi bave opštijim temama od interesa za razvoj gradova. Autori/ke većine priloga su nevladine organizacije Expeditio, Academica i Cornucopia, a dio tekstova je vaš doprinos. Prilozi su nastali tokom 2010/11 u okviru projekta "Benefit Living".

objavite-benefit1

Pregled svih tekstova

EU-flag_resizeAn EU co-funded project managed by the Delegation of the European Union to Montenegro


grbCG

Projekat je kofinasiran i od strane Ministarstva uređenja prostora i zaštite životne sredine Crne Gore sredstvima dobijenim raspodjelom na konkursu za nevladine organizacije za 2010.godinu

Broj pregleda članka : 894945
Imamo 4 gostiju na mreži