„Bolestan vjetar duva kroz naše gradove“, metaforično piše Majkl Sorkin (Michael Sorkin) o smanjenju javnog prostora u savremenim američkim urbanim sklopovima, pripisujući tom „vjetru“ „moć da nepovratno izmeni karakter gradova kao primarnih mjesta demokratije i zadovoljstva“. Ova anksioznost je nešto karakteristično za čitav talas savremenih teoretičara koji istražuju uticaj neoliberalne ekonomije na život zapadnih zemalja, poput Brenera i Teodora (Brenner i Theodore) koji pišu o „eliminaciji, i/ili intenzivnom nadgledanju urbanih javnih prostora“ i „stvaranju novih privatizovanih prostora elitne/korporativne upotrebe“, ili Brusa Robinsa (Bruce Robbins) koji u predgovoru zbornika pod nazivom Fantomski javni prostor čak tvrdi da je otvorenost javnih prostora „sada izgubljeni kvalitet koji smo nekada imali i koji moramo povratiti“. Na nivou svakodnevnog života, to se reflektuje kao masovno povlačenje iz urbanog prostora koji je ostavljen onima koji nemaju svoje privatne prostore za boravak, dok se neobavezne šetnje javnim trgovima i ulicama zamjenjuju turističkim posjetama prostorima koji se brendiraju kao drugačiji. Turizam, kao visoko dizajnirana industrija vođena produkcijom znakova, zamjenjuje nedostatak javnih prostora proizvodnjom spektakla, okružja i simulacije, vodeći ljude u ono što Ože (Augé) naziva ne-mjestima.
„Dosta turističkih prospekata sugeriše ovo povlačenje, ovo obrtanje pogleda, pružajući potencijalnom putniku unapred gotove slike interesantnih ili kontemplativnih lica, koja u grupi ili samostalno gledaju putem beskonačnih okeana, prelaze pogledom preko snegom obrubljenih planina ili začudnih urbanih pejzaža: oni pružaju putniku njegovu sopstvenu sliku, njegovu anticipiranu sliku, koja govori samo o njemu samome, a nosi neko drugo ime (Tahiti, Alpi d’ Huez, Njujork). Putnikov prostor mora stoga biti arhetip ne-mjesta.“
Mehanizam je krajnje jednostavan: mi prostor razumijemo ne tako što ga iskušavamo u realnim životnim siutacijama, koje artikulišu segmente prostora kao mjesta, već prije putem njihove klasifikacije u funkcionalne kategorije, koje brišu njihovu partikularnost – ove kategorije nijesu, naravno, nikada sasvim funkcionalne, već su ispunjene stereotipima. U takvom urbanom okruženju, koje se ispunjava ne-mjestima, javna umjetnost stiče ulogu „proizvođača mjesta“, kao što su to predložili i elaborirali Ronald Li Fleming i Renate fon Tšarner (Ronald Lee Fleming i Renata von Tscharner) u svojoj knjizi pod nazivom Proizvođači mjesta: stvaranje javne umjetnosti koja vam kaže gde se nalazite.
Istražujući mnoštvo umjetničkih radova po javnim prostorima u SAD-u, od murala do gradskog mobilijara, oni su napravili neku vrstu kompendijuma o tome kako se umjetnost i dizajn mogu koristiti da bi se izumio, povratio, uhvatio ili pojačao jedinstveni karakter određene lokacije ili prostora. Oni, u stvari, predlažu upotrebu javne umjetnosti kao neke vrste platforme za stvaranje kulturnih identiteta, a koja bi se mogla koristiti kao oruđe bilo koje grupe ili zajednice da bi se našao način upisivanja individualnih ili grupnih identiteta i pripadnosti, potreba, želja i fantazija u urbano okruženje koje grupa naseljava, i kojim je i sama uslovljena i definisana.
Cilj pravljenja mjesta je da se preokrene proces kognitivnog mapiranja, karakterističan za turistički pogled, i da se omogući produkcija osjećaja konkretnog prostora i njegovog položaja u mreži mjesta na način koji je Tili (Tilley) imenovao kao topoanaliza. „Lični i kulturni identiteti su vezani za mjesto; topoanaliza je ona analiza koje ispituje stvaranje ličnog identiteta posredstvom mjesta“, piše Tili u knjizi pod nazivom Fenomenologija pejzaža, dodajući da „geografsko iskustvo počinje na nekim konkretnim mjestima, od kojih se zahvata kroz prostor do drugih mjesta i stvaraju se pejzaži ili regioni ljudskog postojanja“. Potpomaganje procesa zajedničkog korišćenja ovih regiona i zajedničkog konstruisanja drugih, jeste uloga javnog umjetnika.
Stevan Vuković, dio integralnog teksta Ekspertske studije prostorne provere užeg gradskog jezgra Užica, za potrebe Public Arta – PaPs, Beograd 2006.
Bookmark with:
| < Prethodna | Sljedeća > |
|---|
